Hierodula tenuidentata
Wystaw opinię o produkcie
Wybierz wariant produktu:
Poszczególne warianty mogą różnić się ceną
Zapytaj o produkt
Administratorem danych osobowych jest PHU Krystian Solga. Przetwarzamy je w celu przesłania odpowiedzi na zapytanie. Więcej informacji dotyczących przetwarzania danych osobowych znajduje się w polityce prywatności.
Udostępnianie karty produktu
Koszty dostawy wybranego produktu
Cena dostawy dotyczy tego produktu (w wybranym wariancie - jeśli dotyczy). Może się ona zmienić po dodaniu innych produktów do koszyka.
Description
Hierodula tenuidentata - Majestatyczna modliszka transkaukaska i bezwzględny łowca o fenomenalnej odporności
Majestatyczna, potężna i obdarzona hipnotyzującym spojrzeniem ruchomych oczu - Hierodula tenuidentata to niekwestionowana arystokratka pośród nadrzewnych łowców Starego Świata. Ta okazała modliszka łączy w sobie monumentalną sylwetkę, pancerną odporność fizjologiczną oraz błyskawiczny refleks, który czyni z niej jednego z najskuteczniejszych drapieżników w świecie bezkręgowców. Gdy zastyga w bezruchu pośród liści, cierpliwie kalkulując odległość do ofiary za pomocą trójwymiarowego widzenia obuocznego, przypomina precyzyjną biologiczną machinę stworzoną do dominacji w koronach drzew i krzewów.
Współczesna terrarystyka pokochała ten gatunek nie tylko za widowiskowy apetyt i imponujące gabaryty, lecz również za niezwykłą plastyczność ekologiczną i zdolność adaptacji do różnorodnych warunków otoczenia. Hierodula tenuidentata to stworzenie, które zachwyca zarówno początkujących pasjonatów, jak i wytrawnych entomologów, stając się żywą kroniką ewolucyjnego triumfu i fascynującej ekspansji. Przed Wami kompletne kompendium wiedzy, które przeprowadzi Was przez wszystkie niuanse biologii, ekologii oraz odpowiedzialnej opieki nad tym niezwykłym owadem.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Nazwa naukowa | Hierodula tenuidentata (Saussure, 1869) |
| Synonim taksonomiczny | Hierodula transcaucasica (Brunner von Wattenwyl, 1878) |
| Nazwa zwyczajowa | Modliszka transkaukaska, modliszka azjatycka |
| Pochodzenie geograficzne | Azja Środkowa, Kaukaz, Bliski Wschód, dynamicznie rozprzestrzeniający się inwazyjny gatunek obcy w Europie |
| Wielkość dorosłych osobników | Samica ok. 70-85 mm, samiec ok. 60-70 mm |
| Długość życia | Samice do 10-12 miesięcy (w tym 6-8 miesięcy jako imago), samce ok. 6-8 miesięcy (w tym 2-3 miesiące jako imago) |
| Temperatura w dzień | 24-28°C (optymalna temperatura aktywności i metabolizmu) |
| Temperatura w nocy | 18-20°C (standardowa temperatura pokojowa, naturalny spadek dobowy) |
| Wilgotność powietrza | 40-60% (umiarkowana, lekkie zraszanie ścianki co 2-3 dni) |
| Wymiary docelowego terrarium | Minimum 20x20x30 cm dla dorosłej samicy (układ wertykalny, reguła 3xL wysokości) |
| Zabezpieczenie sufitu | Miękki tiul syntetyczny lub siatka nylonowa (ochrona arolium i stabilny chwyt przy wylince) |
| Podstawowy pokarm | Żywe owady karmowe odpowiedniej wielkości (muszki owocowe, muchy plujki, karaczany, mole woskowe) |
| Struktura socjalna | Wybitnie solitarna (bezwzględny kanibalizm od stadium L2) |
| Poziom trudności | Bardzo łatwy (gatunek pancerny, idealny dla początkujących) |
Taksonomia i rozwiązana zagadka synonimowa
Przez dziesięciolecia w literaturze entomologicznej oraz handlu terrarystycznym ten charyzmatyczny modliszkowaty funkcjonował pod dwiema konkurującymi nazwami: Hierodula tenuidentata Saussure, 1869 oraz Hierodula transcaucasica Brunner von Wattenwyl, 1878. Przełom przyniosły nowoczesne badania morfometryczne oraz rewizje taksonomiczne prowadzone przez europejskich badaczy. Szczegółowe analizy aparatów kopulacyjnych samców, proporcji tarczki przedplecza oraz mikrostruktury kolców odnóży chwytnych wykazały, że cechy uznawane dawniej za odrębne dla Hierodula transcaucasica mieszczą się w granicach naturalnej, wewnątrzgatunkowej zmienności klinowej.
Zgodnie z Międzynarodowym Kodeksem Nomenklatury Zoologicznej (ICZN) nadrzędną rolę odgrywa zasada pierwszeństwa. Nazwa Hierodula tenuidentata opublikowana przez Henriego de Saussure w 1869 roku jest starsza, co oznacza, że Hierodula transcaucasica stanowi jej młodszy synonim taksonomiczny. Dla każdego pasjonata, którego fascynuje profesjonalna hodowla owadów egzotycznych, uporządkowanie tej nomenklatury ma olbrzymie znaczenie praktyczne, pozwalając na bezproblemowe korzystanie zarówno ze starszych opracowań kaukaskich, jak i najnowszych monografii europejskich.
Morfologia diagnostyczna i dymorfizm płciowy
Sylwetka dorosłych osobników Hierodula tenuidentata budzi natychmiastowy respekt. Samice osiągają imponującą długość ciała od 70 do 85 mm, cechując się potężną, zwartą budową ciała i pojemnym odwłokiem. Samce są nieco smuklejsze, mierząc zazwyczaj od 60 do 70 mm, lecz nadrabiają to dynamiką oraz znakomicie rozwiniętymi skrzydłami. Ubarwienie tego gatunku wykazuje piękną plastyczność. Najczęściej spotyka się osobniki o soczystej, szmaragdowozielonej barwie, jednak w zależności od wilgotności i oświetlenia w okresie larwalnym dorosłe modliszki mogą przybierać odcienie żółtawe, oliwkowe lub jasnobrązowe.
Przedplecze (pronotum) jest szerokie, romboidalnie rozszerzone w przedniej jednej trzeciej części, o delikatnie ząbkowanych krawędziach bocznych. Najważniejszą cechą diagnostyczną, która odróżnia ten gatunek od rodzimej modliszki zwyczajnej (Mantis religiosa), jest budowa wewnętrznej strony bioder przednich odnóży chwytnych. U Hierodula tenuidentata biodra posiadają jasne, żółtawe lub pomarańczowe zgrubienia i modzele, natomiast całkowicie brak tu dużej, czarnej plamy z białym środkiem w dołku biodrowym, która jest znakiem rozpoznawczym Mantis religiosa. Dodatkowo na pierwszej parze skrzydeł (tegmina) widnieje wyraźna, nieprzezroczysta, mlecznobiała plamka, zwana stigmą.
Rozróżnienie płci (seksowanie) u tego gatunku opiera się na precyzyjnych kryteriach morfologicznych:
- Liczba sternitów (płytek brzusznych): Oglądając spód odwłoka pod światło, u dorosłej samicy widać jedynie 6 szerokich sternitów, z których ostatni tworzy masywną płytkę subgenitalną osłaniającą pokładełko. U samca doliczymy się 8 węższych, gęsto ułożonych segmentów.
- Czułki i narządy zmysłów: Samce posiadają wyraźnie dłuższe, grubsze czułki oraz proporcjonalnie większe oczy złożone, które ułatwiają im lokalizację partnerek w koronach drzew.
- Aparat lotu i proporcje: Skrzydła samca sięgają wyraźnie poza wierzchołek odwłoka, czyniąc go sprawnym lotnikiem. U dojrzałych samic skrzydła pokrywają odwłok niemal dokładnie do jego końca, a ze względu na dużą masę ciała samice latają niezwykle rzadko, preferując nadrzewną wspinaczkę.
Inwazyjny sukces w Europie i ekofizjologia
Pierwotną ojczyzną Hierodula tenuidentata są suche zarośla, doliny rzeczne i oazy Azji Środkowej (Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Tadżykistan), region Kaukazu oraz tereny Bliskiego Wschodu. W ciągu ostatnich dwóch dekad gatunek ten stał się bohaterem jednego z najbardziej spektakularnych zjawisk biogeograficznych w Europie. Wykorzystując ocieplenie klimatu oraz transport antropogeniczny, modliszka transkaukaska przeprowadziła błyskawiczną ekspansję na zachód i północ, kolonizując Półwysep Bałkański, Włochy, Krym, Ukrainę, Rumunię, Węgry, Austrię, Niemcy, a także południowe rejony Polski, gdzie odnotowano stabilne, rozmnażające się populacje.
Obecnie gatunek ten jest traktowany w Europie Środkowej jako inwazyjny gatunek obcy (IAS candidate). Sukces kolonizacyjny Hierodula tenuidentata opiera się na unikalnych przystosowaniach ekofizjologicznych:
- Mrozoodporność ootek: Samice składają zwarte, gąbczaste pakiety jajowe o rewelacyjnych właściwościach termoizolacyjnych. Badania ekofizjologiczne potwierdziły, że jaja zamknięte w ootece potrafią bez problemu przetrwać zimowe spadki temperatur do -5°C, a nawet krótkotrwałe mrozy sięgające -10°C, co pozwala im z powodzeniem zimować w klimacie umiarkowanym.
- Zjawisko zabójczego przyciągania (fatal attraction): Samice Hierodula tenuidentata emitują feromony płciowe o profilu chemicznym zbliżonym do rodzimej, podlegającej ścisłej ochronie modliszki zwyczajnej (Mantis religiosa). Wabi to samce rodzimego gatunku, które zwiedzone zapachem zbliżają się do obcej samicy. Ze względu na znaczną przewagę wielkości i siły, samica Hierodula tenuidentata traktuje rodzime samce wyłącznie jako łatwą zdobycz, natychmiast je uśmiercając i zjadając. Zjawisko to stanowi poważne obciążenie dla lokalnych populacji Mantis religiosa, eliminując samce z puli rozrodczej.
- Drapieżnictwo na kręgowcach: Jako potężny drapieżnik szczytowy wśród bezkręgowców, dorosła samica nie ogranicza się do owadów. W środowisku naturalnym udokumentowano przypadki skutecznych ataków na drobne jaszczurki, rzekotki, pisklęta małych ptaków śpiewających oraz drobne gryzonie.
Ścisła odpowiedzialność hodowcy: Ponieważ Hierodula tenuidentata wykazuje ogromny potencjał inwazyjny i doskonale radzi sobie w naszym klimacie, obowiązuje bezwzględny zakaz wypuszczania jakichkolwiek osobników, larw czy ootek do środowiska naturalnego. Hodowla w warunkach domowych wymaga pełnej dbałości o szczelność terrariów. Świadomy hodowca czerpie radość z obserwacji tego wspaniałego stworzenia w domu, chroniąc jednocześnie równowagę rodzimej przyrody.
Zasady biomechaniczne i aranżacja terrarium
Projektując przestrzeń życiową dla modliszki, należy bezwzględnie podporządkować się prawom fizyki i biomechaniki linienia. Modliszki to owady o przeobrażeniu niezupełnym, które zrzucają stary oskórek, wisząc pionowo głową w dół. W tym krytycznym momencie owad dosłownie wysuwa się z pancerza, a następnie pompuje hemolimfę do miękkich skrzydeł i rozszerzającego się odwłoka. Z tego względu obowiązuje żelazna reguła przestrzenna: wysokość terrarium musi wynosić minimum trzykrotność długości ciała modliszki (3xL), a szerokość i głębokość minimum dwukrotność jej długości (2xL). Dla dorosłej samicy oznacza to zbiornik o minimalnych wymiarach 20x20x30 cm w układzie wertykalnym.
Kluczowym elementem konstrukcyjnym jest sufit zbiornika. Szklane, gładkie powierzchnie z tworzywa sztucznego uniemożliwiają owadowi stabilne zakotwiczenie. Co gorsza, powszechnie stosowane metalowe siatki wentylacyjne stanowią śmiertelne zagrożenie. Sztywne druciki kaleczą i odrywają delikatne pazurki oraz arolium (przylgę umieszczoną między pazurkami), co prowadzi do utraty przyczepności i tragicznego w skutkach upadku w trakcie wylinki imaginalnej. Jedynym w pełni bezpiecznym rozwiązaniem jest wyklejenie sufitu miękkim tiulem syntetycznym lub gęstą siatką nylonową, w którą modliszka może bez wysiłku wbić odnóża kroczne.
Wnętrze terrarium aranżujemy z myślą o nadrzewnym charakterze gatunku. Wystarczy kilka naturalnych, suchych gałązek o zróżnicowanej grubości oraz kępy sztucznych lub żywych roślin o mocnych liściach. Centralna strefa pionowa pod sufitem musi pozostać wolna od ostrych przeszkód, aby wiszący podczas wylinki owad miał pełną swobodę manewru. Zbiornik powinien posiadać sprawną, podwójną wentylację grawitacyjną (otwory na dole i na górze), gwarantującą stałą wymianę powietrza bez przeciągów. Kompletując swój pierwszy zestaw startowy terrarystyka, warto pamiętać, że prostota i funkcjonalność są tu kluczem do sukcesu. Wybierając owady egzotyczne do domu, rzadko kiedy trafia się na stworzenie o tak doskonałym zbalansowaniu widowiskowości i skromnych wymagań lokalowych, dzięki czemu są one idealne do terrarium o wertykalnej budowie.
Parametry mikroklimatyczne i immunologia
Dla osób poszukujących efektownego podopiecznego, modliszki z tego gatunku to w pełni bezpieczne zwierzęta terraryjne, które nie posiadają jadu, nie wykazują agresji wobec człowieka i mogą być bezpiecznie obserwowane z bliska. Ich odporność na warunki otoczenia wynika bezpośrednio z biotopu, w którym wyewoluowały. Jako mieszkańcy suchych lasów galeriowych, sadów i stepów zaroślowych, doskonale znoszą warunki pokojowe, nie wymagając skomplikowanej aparatury kontrolno-pomiarowej.
W ciągu dnia optymalna temperatura wynosi od 24 do 28°C. W warunkach domowych wystarczy umieścić terrarium w ciepłym pomieszczeniu lub zastosować punktowe źródło ciepła w postaci słabej maty grzewczej zamontowanej na ściance bocznej. Niezwykle istotny jest naturalny, nocny spadek temperatury do 18-20°C. Dobowe wahania termiczne spowalniają metabolizm w nocy, wydłużają łączną długość życia owada i odzwierciedlają naturalny rytm kontynentalnego klimatu.
Wilgotność względna powietrza powinna utrzymywać się na umiarkowanym poziomie 40-60%. Hierodula tenuidentata nie jest mieszkańcem wilgotnego lasu równikowego. Zbyt wysoka wilgotność połączona ze słabą cyrkulacją powietrza stanowi poważne zagrożenie immunologiczne, sprzyjając rozwojowi chorobotwórczych grzybów i beztlenowych bakterii przewodu pokarmowego. Aby zapewnić owadowi wodę do picia, wystarczy raz na 2-3 dni delikatnie zrosić jedną ze ścianek terrarium letnią wodą. Modliszka chętnie spija kropelki wody, gasząc pragnienie. Nigdy nie należy pryskać bezpośrednio na samego owada silnym strumieniem spryskiwacza.
Strategia żywieniowa i harmonogram karmienia
Jako drapieżnik zasadzkowy o doskonałym wzroku stereoskopowym, Hierodula tenuidentata reaguje niemal wyłącznie na ruch. Jej apetyt jest legendarny, a technika łowiecka polega na bezszelestnym zbliżeniu się do ofiary i wyprowadzeniu uderzenia chwytnymi odnóżami w czasie ułamka sekundy. Dieta w hodowli musi być zróżnicowana i dopasowana do stadium rozwojowego:
- Stadia L1-L2: Podstawę stanowi nielotna muszka owocowa Drosophila melanogaster, podawana co 1-2 dni w ilości kilku sztuk.
- Stadia L3-L4: Większa muszka Drosophila hydei, wylęg karaczana tureckiego oraz drobne muchy.
- Stadia L5-Subimago: Muchy zielone (plujki Lucilia sericata hodowane z białych robaków), średniej wielkości karaczany tureckie, młoda szarańcza oraz sporadycznie gąsienice moli woskowych jako wysokokaloryczny przysmak.
- Osobniki dorosłe (imago): Duże muchy plujki (Calliphora vomitoria), dorosłe karaczany tureckie, karaczany dubia, świerszcze bananowe i szarańcza. Latający pokarm jest szczególnie rekomendowany, ponieważ aktywizuje naturalne instynkty łowieckie i zmusza owada do ruchu.
Złota zasada bezpiecznego karmienia polega na bieżącej ocenie wypełnienia odwłoka, a nie na mechanicznym podawaniu owadów z kalendarzem w ręku. Spłaszczony, zapadnięty odwłok sygnalizuje potrzebę podania pokarmu. Umiarkowanie zaokrąglony, gruszkowaty odwłok świadczy o optymalnym nasyceniu. Jeśli odwłok jest mocno pękaty i napięty, należy bezwzględnie zrobić przerwę w karmieniu. Jest to szczególnie krytyczne przed zbliżającą się wylinką, gdy ociężały owad jest bardziej narażony na pęknięcie powłok brzusznych lub upadek z sufitu.
Etologia, kamuflaż ruchowy i zachowania deimatyczne
Obserwując codzienne życie tego owada, możemy podziwiać niezwykle ciekawe zachowania drapieżników bezkręgowych. Jednym z najbardziej charakterystycznych zjawisk etologicznych jest tak zwany taniec wiatru, czyli kamuflaż ruchowy (swaying). Przemieszczając się po gałęziach lub namierzając ofiarę, modliszka wykonuje rytmiczne, wahadłowe ruchy całego ciała na boki. W ten sposób doskonale naśladuje liść poruszany podmuchem wiatru, co rozmywa jej kontur w oczach ofiary oraz chroni ją przed wzrokiem ptaków drapieżnych.
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia, gdy modliszka poczuje się osaczona, prezentuje spektakularną postawę odstraszającą (deimatic display). Unosi wówczas przednią część ciała pionowo w górę na środkowych i tylnych odnóżach, rozpościera na boki potężne odnóża chwytne, odsłaniając jaskrawe zgrubienia na biodrach, a skrzydła rozkłada w wachlarz, optycznie podwajając swoje rozmiary. Towarzyszy temu głośne syczenie, wywoływane przez pocieranie brzegów skrzydeł o krawędzie odwłoka połączone z gwałtownym wyrzutem powietrza przez przetchlinki. Jeśli ten pokaz siły nie zniechęci intruza, modliszka potrafi błyskawicznie wyprowadzić uderzenie uzbrojonymi kolcami goleniami.
Solitarny tryb życia i bezwzględny kanibalizm
W przeciwieństwie do niektórych gatunków modliszek z rodziny Empusidae, Hierodula tenuidentata jest drapieżnikiem o skrajnie samotniczym usposobieniu. Poczucie terytorium i permanentny popęd łowiecki sprawiają, że jakakolwiek próba wspólnego trzymania kilku osobników w jednym terrarium kończy się krwawą rzezią.
Już od stadium larwalnego L2 rodzeństwo traci wszelkie hamulce i zaczyna polować na siebie nawzajem. Z tego względu każdy osobnik musi być trzymany w całkowicie osobnym pojemniku hodowlanym. Nawet obfite przekarmianie nie eliminuje agresji wewnątrzgatunkowej. Samotniczy tryb życia jest biologiczną normą tego gatunku, a izolacja gwarantuje zwierzęciu pełne poczucie bezpieczeństwa i bezstresowy rozwój.
Protokół bezpiecznego rozrodu i inkubacja ootek
Rozmnażanie Hierodula tenuidentata w warunkach domowych jest niezwykle satysfakcjonujące, lecz wymaga od hodowcy zachowania szczególnych środków ostrożności ze względu na ryzyko kanibalizmu seksualnego. Samce uzyskują dojrzałość płciową po około 2-3 tygodniach od wylinki imaginalnej, natomiast samice potrzebują na pełne wykształcenie jajników minimum 3-4 tygodni. Gotowość samicy łatwo rozpoznać po charakterystycznym wyginaniu końca odwłoka ku dołowi i odsłanianiu gruczołów wabiących.
Aby dopuszczenie przebiegło bezpiecznie dla samca, należy zastosować sprawdzony protokół:
- Przez kilka dni poprzedzających krycie obficie karmimy samicę dużymi owadami (np. szarańczą lub świerszczami) aż do pełnego zaokrąglenia odwłoka. Syta samica wykazuje znikomy poziom agresji łowieckiej.
- Wpuszczamy samca na przestronną arenę za plecami żerującej samicy. Samiec ostrożnie zbliża się do partnerki, zastygając w bezruchu przy każdym jej poruszeniu, po czym wykonuje skok na jej grzbiet.
- Kopulacja trwa zazwyczaj od 6 do 12 godzin. Po jej zakończeniu i zejściu samca z grzbietu samicy, należy go natychmiast odłowić do jego własnego terrarium.
W ciągu 2-4 tygodni po zapłodnieniu samica przystępuje do formowania ooteki. Składa ją na grubej gałęzi lub siatce sufitowej w postaci pienistej, białokremowej masy białkowej, która w kontakcie z powietrzem szybko twardnieje, tworząc odporną na urazy, brunatną kapsułę. W przeciwieństwie do europejskiej modliszki zwyczajnej, jaja Hierodula tenuidentata w warunkach domowych nie wymagają obowiązkowej diapauzy chłodowej. Ootekę inkubujemy w temperaturze 25-27°C przy wilgotności 50-60%, zraszając delikatnie raz w tygodniu. Po upływie 4-6 tygodni z ooteki wylega się jednocześnie od 150 do nawet 250 maleńkich, niezwykle ruchliwych nimf L1.
Najczęstsze błędy hodowlane i jak ich unikać
Choć są to wyjątkowo odporne stworzenia, sukces hodowlany zależy od wyeliminowania kilku powtarzających się błędów:
- Zbyt niska przestrzeń w terrarium: Brak odpowiedniej wysokości (poniżej trzykrotności długości ciała) uniemożliwia swobodne zrzucenie wylinki, co prowadzi do trwałego zdeformowania skrzydeł lub utknięcia w starym pancerzu. Zawsze zapewniaj min. 3xL pionowej przestrzeni.
- Sufit z metalowej siatki: Ostre krawędzie metalu uszkadzają przylgi (arolium), powodując ześlizgnięcie się i śmiertelny upadek owada w trakcie wylinki. Bezwzględnie stosuj miękki tiul.
- Pozostawianie żywych świerszczy na noc: Niezjedzone, głodne świerszcze potrafią dotkliwie pogryźć, a nawet zabić miękką modliszkę tuż po wylince. Zawsze wyjmuj z terrarium owady karmowe, które nie zostały upolowane w ciągu kilku godzin.
- Zbyt wilgotne, duszne środowisko: Przelewanie podłoża i brak wentylacji prowadzi do rozwoju śmiertelnych zakażeń bakteryjnych i grzybiczych. Utrzymuj umiarkowaną wilgotność z zapewnieniem przesychania.
- Przekarmianie przed samym linieniem: Gdy zauważysz, że modliszka odmawia pokarmu, a zawiązki skrzydeł (pteroteka) u subimago stają się nabrzmiałe, wstrzymaj karmienie do czasu pomyślnego zrzucenia oskórka.
Podsumowanie - dlaczego to wymarzony wybór na start
Hierodula tenuidentata to bez wątpienia prawdziwy klejnot w świecie entomologii. Łączy w sobie majestatyczne piękno, gigantyczne rozmiary, fascynujący behawior łowiecki oraz niezwykłą tolerancję na błędy nowicjuszy. Fenomenalna odporność fizjologiczna na drobne wahania temperatur sprawia, że są to wyjątkowo łatwe w hodowli owady, które wybaczą początkującemu opiekunowi drobne niedociągnięcia.
Jako fascynujące i niewymagające micropets, modliszki te pozwalają na codzienny kontakt z dziką przyrodą bez konieczności przeznaczania wielkich przestrzeni życiowych. Obserwacja ich hipnotyzujących polowań, dynamiki wzrostu i narodzin nowego pokolenia z ooteki dostarcza niezapomnianych emocji każdemu terraryście. Zapewnij jej odpowiednio wysokie terrarium z tiulowym sufitem, umiarkowaną wilgotność oraz urozmaicony pokarm, a zyskasz niepowtarzalnego, nadrzewnego łowcę, który stanie się dumą Twojej domowej hodowli.
Reviews
Jeśli dodałeś/-aś recenzję, a nie pojawiłą się na liście, być może oczekuje na moderację.